Web sitemizi kullanarak çerezlerimizin kullanılmasını kabul etmiş olursunuz.

Blog

Osman Berat Çelebi – Sağlık 5.0’a Doğru
Köşe Yazıları

Osman Berat Çelebi – Sağlık 5.0’a Doğru 

Sağlık 5.0’a doğru başlığımız, oldukça iddialı. Çünkü henüz var olmayan bir konu üzerine biraz futuroloji içeriyor.Futurolojinin klasik manada yapılan falcılık türlerinden farkı, temel dayanak olarak rastgele karıştırılmış tarot kartları ya da kahve telvesi yerine bilimi koymasıdır.

5.0 tanımı daha önce yapılmış bir tanım,tarihsel arka planı da var:

Endüstri 1.0 bizi buharlı makinelerle tanıştırdı,gemiler ve trenler ortaya çıktı. İlerleyen dönemlerde benzin ve dizel motorların temeli atıldı.

Endüstri 2.0 ile birlikte bu kez güç kaynağı olarak fosil yakıtlar yerine elektrik enerjisi açığa çıktı. Hareket enerjisi elektriğe, elektrik ise hareket enerjisine yüksek verimlilikte dönüştürülebilir hale geldi.

Endüstri 3.0 otomasyon çağıdır. Bu dönemde bilgisayar açığa çıkmıştır.

Endüstri 4.0 bilgisayarlar oldukça küçülmüştür ve internet gibi bir imkana kavuşmuştur.

Peki, bir endüstri 5.0 olacak mı yoksa tarihin sonuna mı geldik?

Japonya başbakanı Shinzo Abe’ye göre durum biraz farklı. Abe, konuya farklı bir bakış açısı getirerek toplum 5.0 gibi bir kavramı literatüre kazandırdı.Abe toplum dedi, çünkü önümüzdeki süreç içerisinde endüstrinin içine dâhil olup olmamak gibi bir alternatifin insanları iradesinde olmayacağını ve toplumun tüm bireylerinin bir şekilde üretim ve tüketim süreçlerinin parçası haline geleceğini dile getiriyor.

Peki bu nasıl mümkün olabilir?

Buna dair üç sihirli kelimemiz var: büyük veri, yapay zeka ve blockchain.

Ürkütücü bir durum değil mi? Herhangi bir şekilde tüketim süreçlerinin takip edilmesini, para harcama alışkanlıklarını analiz edilmesini istemeyenler ya da eski usul bir şekilde hayatına devam etmek isteyenler var olamaz mı?

Ürkütücü bir tarafı hâlihazırda yaşandı:Cambridge Analytica.Fakat bir o kadar ürkütücü ve ayyuka çıkmamış diğer örneğinin adı ise Palantir.

Tarihin sonunun ikinci bir versiyonu biyoteknoloji üzerine yazılmıştı ama görünen o ki üçüncüsü mahremiyet ya da toplum karşısında bireysel hak ve hürriyetler üzerine yazılabilir.

Toplum 5.0’ın kötü senaryoları için “Truman Show, Matrix, Blade Runner, Silent Hill” gibi kült filmlerin anlattıkları oldukça çarpıcı.

Peki bunların dışında olumlu olası senaryolar ve şu an var olan toplum 5.0 örnekleri nelerdir?

Karanlık fabrikalar:Yüksek otomasyon seçeneklerinin hayata geçmesi ile birlikte insan sayısının asgarî düzeye çekilmesi nedeniyle ışığa ihtiyaç duyulmayan fabrikalar. Bu fabrika türünde eski zamanların grevleri, yıllık izinler, sosyal haklar, mobbing ve nepotizm gibi sorunlar ortadan kalkmış. Ne kadar üretecekleri tahmin algoritmaları (yapay zekâ) tarafından yönetiliyor. Tahmin algoritmaları;sıfıra yakınlaştırılmış bir depolama maliyeti ve optimizasyonu yapılmış bir ulaştırma düzeninde hızlı, güvenilir ve hataların ekarte edildiği bir sistem.

Bu tür teknoloji tasvirinden çıkacak ilk netice her halükârda ihtiyaç duyulan insan sayısı azalacak, tatminkâr gelirli bir iş bulmak bugüne göre daha da zor olacaktır.

Toplum 5.0 için bir hastane tasvir edelim. Öncelikle hastaneye gelenlerden yüzde kaçı için hastane gibi  bir ortam gerçekten zorunlu?Şöyle söyleyebilirim ki bu rakam kesinlikle %5-10 arasında .Önemli bir kısım sağlık sorununun birinci basamak sağlık  hizmeti olarak nitelenen şimdilerin aile hekimliğinde çözüme kavuşturulması mümkün. Sevk zincirinin doğru işletildiği bir sistemde hasta, birinci basamak hizmetlerde,ikinci ve üçüncü basamağa gerek olmaksızın başarılı bir şekilde tedavisini tamamlayabilir.

Öyleyse bu kadar çok sayıda büyük binalara ihtiyaç var mı? Bu binaların ışıklandırma, ısıtma ve amortisman ücretlerinden doğrudan doğruya tasarruf edildiği bir model mümkün olabilir mi? Bu iki soruya da evet diye cevap verebiliriz..

 

Ütopik 5.0 bir hastane inşa edelim:Hastaneye hasta, karşılama algoritmalarından geçmeden ya da ön görüşme yapmadan kabul edilmiyor. Hastanın durumuna göre verilmesi gereken tahlillerinin tamamı doktor görüşmesi öncesinde tamamlanmış oluyor.Böylece ne hasta ne de doktor vakit kaybetmiyor. Hastanın erişim imkânının bulunduğu tüm yaşamsal veri kayıtları blockchain üzerinde tutuluyor ve doktor erişimine hasta görüşmesi esnasında açılıyor. Yahut doktor  whatsapp benzeri bir platform üzerinden görüşürken eski tıbbî veriler, genetik yatkınlıklar ve mevcut durumla birlikte değerlendirilerek yapay zekâ tavsiyelerine göz atabiliyor. Ek veri erişim izinleri isteyebiliyor (uyku düzeni, diyet listeleri, kalp atış hızı, tahmini tansiyon),ek bir karar alabiliyor. Karar alındığında doktorun genetik mirasa uygun olarak hasta adına ilgili farmakolojik tesisten istediği biyobenzerler ya da genetik uyumlu ilaçlar hastaya doğru yola çıkıyor. İlaçla beraber destekleyici diyet programı sunuluyor. Özel geliştirilmiş saat yahut yüzük boyutundaki minyatür infüzyon pompaları sayesinde ilacın yanlış kullanımına dair sıkıntı yaşanmıyor..Gereğinden  fazla ilacın evlerde depolandığı ya da çöpe atıldığı günler geride kalıyor bluetooth ve ağ teknolojileri sayesinde birçok yaşamsal parametre 7-24 kayıt altına alınabiliyor. Tüm bu olan biten teknolojik değişim evlerimizi küçük birer klinik veri deposu haline getiriyor.

Böyle bir hastane anlayışında yatak sayısı da günümüzdekilerden çok daha az olacaktır. Devasa hastane kompleksleri demode olacaktır.

Bu noktada büyük veri, büyük sağlık teknolojisi üreticisi ve tedarikçileri için inanılmaz bir hazine.

Bakanlık düzeyinde ülke çapında bir büyük veri analitiğinin yapıldığını farz edelim, bu sayede:

  • Anlık hastane müracaat sayıları
  • Değişik çaplarda bölgesel hasta şikâyet analitiği
  • Benzer şikâyetlerle hastaların farklı doktorları ziyaret edip etmediği
  • Bir önceki maddeden hareketle doktor/sağlık profesyoneli başarımı
  • Hastanelerde tıbbi ekipman ve sarf malzeme kullanımı anlık istatistikleri
  • Kronik ve nadir hastalıklara dair potansiyel istatistikler
  • Tedavi sonrası beklenmedik sonuçlara dair anlamlı istatistikler (metabolik cerrahi örneği)
  • Personel açığı ve yetkinliklerinin tespitine ilişkin çalışmalar…

gibi birçok hayal gerçek olabilir.

 

Dr. Osman Berat Çelebi

Benzer Haberler

Bir cevap yazın

Gerekli Alanlar İşaretlendi *